O „Zaklinaniu rzeczywistości” w czasopiśmie „Kino”

Wydarzenia

W czasopiśmie „Kino” (12/2018) Alicja Helman opublikowała recenzję książki Andrzeja Gwoździa Zaklinanie rzeczywistości. Filmy niemieckie i ich historie 1933–1949. Oto jej fragment:

 

Kolejna książka Andrzeja Gwoździa poświęcona kinematografii niemieckiej dotyczy lat 1933–1949; ujmuje łącznie kino Trzeciej Rzeszy i filmy, które powstawały po drugiej wojnie światowej w czterech strefach okupowanych Niemiec. Autor z jednej strony przełamuje pokutujący jeszcze stereotyp postrzegania kinematografii okresu faszyzmu jako jednolitej formacji, z drugiej nader przekonująco podważa zasady periodyzacji analizowanego przez siebie okresu. Sugestywnie dowodzi czysto umownego charakteru dat, którymi najczęściej posługiwali się historycy różnych generacji (...).
Autor nie kreśli linii demarkacyjnej między kinem propagandowym a eskapistycznym. Wskazuje natomiast rozległe spectrum wariantów, w których mogła być realizowana przyjemność oglądania, gdzie udział pierwiastka indoktrynacji był znikomy, jeśli nie wręcz nieobecny (filmy Helmuta Käutnera, konsekwentnie i umiejętnie stroniącego od zaangażowania).
Dla Gwoździa nader istotne jest to, że ewolucję kina w omawianym przezeń okresie miały wpływ nie tylko polityczne przełomy. Nie brak tu faktów kuriozalnych, jak na przykład wydany przez Goebbelsa w listopadzie 1936 zakaz uprawiania krytyki artystycznej, w tym oczywiście też krytyki filmowej, do czego nie posunął się żaden z reżimów totalitarnych, zadowalając się instytucjami mniej lub bardziej restrykcyjnej cenzury.